1. Abizanda

TORLA, ARMITA D´A ESPELUNGA, IBÓN E PUERTO BIELLO DE BIELSA, DE LO 16 TA LO 21 DE CHUNIO DE LO 2.OO7

Iste año ros Zerrigüeltaires deseyan pasar o bentenozinqueno cumplañatas de l´empieze de lurs escorsas en o mesmo lucar an qu´escomenzipioron a 1er. Gambada Pirinenca: Torla.

16-VI-2.OO7. Seguntes o pornostico de l´orache güe pleberá por [...]

2. San Bizién d’a Buerda

San Bizién d´A Buerda ye una aldeya plantificata en un solanero costeruto, pertenexién a ro monezipio d´A Buerda y a 780 mts. d´alzaria. Tien 2O abitadors y as fiastas se i zilebran o 2O de Chenero e lo 17 d´Agosto.

A ros de San Bizién lis izen “bisorios” e tienen iste dito:
“San Vicente
culo caliente
sopas hervidas
y [...]

3. Fiscal

Fiscal (de ro latín “fiscos”: dominio de ra ilesia u de lo rai) ye una billa situgata a metá camín d´A Insa y Broto, en a marguin dreita de l´Ara, a 768 mts. d´alzaria, baxo ra Siarra Canziás y a 118 kms. ta ro noreste de Guasca por a N-26O. Tien cualques 25O abitadors; a [...]

4. Torla – Vicente Ballarín

17-VI-2.OO7. No dixa de pleber. A escorsa parata enda ros Fratos de l´Omenax no ye feitible. S´amondan en l´auto e marchan cara ta Biascas con a indinzión de besitar os lucars de Biu e Linars de Broto. Como condina i plebendo, marchan dreiturers enda Biascas. Aquí ban a esgarretiar bel poqué dica ra Ofizina de [...]

5. Torla – Manuel Frauca. Fratos de l’Omenax

18-VI-2.OO7. Güe no plebe, pero condina nuble. Si no apiyora l´orache prebarán d´ir a biyer Os Fratos de L´Omenax. L´indrés por istas esplucas promana de fa muito tiambo, enzurizato por lo que li contón a M. Martín bels bizins de Torla -más que más Manuel Frauca- en fa ya ras 2O añatas.

En Mayo de [...]

6. Os Fratos de L’Omenax

Esparlatinian sopre ro posible sinificato de “os fratos de l´Omenax”(esplucas de l´Omenax), u “foratos de Lomenás”(esplucas de ra lomera gran; ista segunda prenunzia parix estar más muderna). Remenando tamián M. Martín os bersez que, a lo rispeutibe, publicó ya en fa muito y que, amilloratos, izen asinas:

(Adedicato a Manuel Frauca y Matías Oliván, os [...]

7. A Fuensanta

19-VI-2.OO7. Ixen de Torla endrezatos t´a Ribera d´a Zinga (A Buarda, Escalona, Aspuña).

Plegan en l´ostal, an que i dixan os astimentos, y se piensan que ye millor chentar ya ta marchar dimpuesas a fer as dos cursas emplantillatas.

A primera ye ra d´a Fuensanta (6 kms). Marchan en l´auto ent´Aspuña, dimpués O Casal, y [...]

8. Armita de ra Espelunga

Marchan de ra Fuensanta en l´auto dica Os Molins, pasando por San Lorién y Torrelisa; continan por Onzins dic´arribar ta ro monesterio de San Beturián (13 Kms); en ista segunda cursa ban a petenar dica ra “Ermita de la Espelunca”.

CURSA TA L´ARMITA DE RA ESPELUNGA

BASE: Monesterio de San Beturián, 1.1OO mts. [...]

9. Ibón y Puerto Biello de Bielsa

2O-VI-2.OO7. Marchan de l´alox endrezatos ta Ballibielsa, continando por a carretera dica lo túnel Bielsa-Aragnouet, alparcando l´auto a 2OOmts. d´el suyo entrader. Dend´astí fan un afoto a´l grandizo Churro d´A Pinarra, bien bister enta la ezquerra de´l frato´l túnel.

Güe la nobedá de la escorsa ye l´enguere de dos bastons cadagún, ta prebar de petenare [...]

10. Guaso

21-VI-2.OO7. De maitins marchan ta Guaso, a 18 kms. de l´ostal, en primeras por a carretera N-26O dica t´A Insa e dimpués por l´esbarre d´a comarcal A-22O5.

GUASO (1- de BASA u 2- de ro bascón BASO: selba) ye un lucar situgato en a marguin dreita de l´Ara, a 780 mts. d´alzaria y a 123 [...]

11. Santa María de Buil

Santa María de Buil (1- d´a radiz induropeya BOL y en chermanico BUHIL: pueyo, u 2- Billa). O nome de ra poblazión dica 1.646 yera solamén Buil; dende 1.743 Santa María de Buil, antigo bico con parroquia propia, li s´apoderó a ro nuclio orichinal. Ye un monezipio plantificato en una sasera de ro Sobrarbe, [...]

12. Arcusa – Felisa Bara Albás

Arcusa (de ARCO: puen) ye un monezipio de Sobrarbe situgato en meyo de ro gran saseral d´o Biello Sobrarbe, a 869 mts. d´alzaria y a 1O4 kms. de Güesca capetal. Amanix mentato en 1.O24 lo “Ballis de Arcusa”. O castiello meyebal d´Arcusa data de ro 1.O5O u 1.O6O e yera costimezién d´a linia esfensiba d´os [...]

13. Rilazión Bibliografica.- Ara-Zinca

ANDOLZ CANELA, Rafael: Más humor aragonés. Mira Editores, S.A., Zaragoza, 1996.
ARAGON COMARCA A COMARCA: Edita Prensa Diaria Aragonesa, Zaragoza, 1993.
ARAGÓN MÍTICO-LEGENDARIO: Colección Rutas Cai por Aragón nº 49, Zaragoza, 2007.
BENITO MOLINER, Manuel: Pueblos del Alto Aragón: El origen de sus nombres. Página web- Trabajo de campo e investigación. Edición Electrónica 2002. Servicio Patrimonio Etnológico, [...]